Sanayi ve teknoloji bakanı mehmet fatih kacır, türkiye’nin imalat sanayi katma değerinin yüzde 9,7 artarak 259 milyar dolara yükseldiğini açıkladı. İhracatta kırılan rekora da değinen kacır, “yılda 283,7 milyar dolar ihracatla rekor kırdık. Yüksek ve orta-yüksek teknolojili ihracatın payı yüzde 44,2 ile şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı.” Dedi.

Bakan kacır, tbmm plan ve bütçe komisyonunda bakanlığı ile bağlı ve ilgili kuruluşların 2027 yılı bütçelerine ilişkin sunum yaptı. Kacır, konuşmasında başta savunma sanayisi olmak üzere türkiye’nin uzay misyonu, ar-ge çalışmaları, teknoloji yatırımları ve yapay zekâ altyapısına ilişkin yürütülen stratejik çalışmaları hakkında açıklamalarda bulundu.

Kacır, konuşmasında şunları kaydetti:

24 çeyrekte kesintisiz büyüme: küresel ekonominin dayanıklılığının sınandığı bir dönemdeyiz. Bölgemizde yaşanan savaşlar, bu yıl enerji ve ham madde arzında ciddi aksamalara yol açtı. Dünya genelinde üretim maliyetleri yükseldi; ticarette korumacılık arttı, yatırım kararları ve büyüme beklentileri olumsuz etkilendi. Uluslararası para fonu'nun 2026 için ticaret ortaklarımızın büyümesine ilişkin tahminleri son bir yılda yüzde 2,4’ten yüzde 0,9’a geriledi. Cumhurbaşkanımız sayın recep tayyip erdoğan’ın liderliğinde inşa ettiğimiz güçlü sanayi altyapısı, geliştirdiğimiz teknolojik kabiliyet ve çeşitlendirdiğimiz ihracat kapasitesi, ülkemizin küresel sınamalara karşı dayanıklılığını artırdı. 24 çeyrektir kesintisiz sürdürdüğümüz büyümede yatırımların ve verimlilik artışının belirleyici rol oynaması, üretimi esas alan kalkınma politikalarımızın sonucudur.

İmalat sanayi: imalat sanayi katma değerimiz, son bir yılda yüzde 9,7 artarak 259 milyar dolara yükseldi. 2026 yılı için öngörülen 3,3 puan büyümeye 1,2 puanlık katkının toplam faktör verimliliği artışından kaynaklanmasını bekliyoruz. Küresel tedarik zincirlerinde büyük kırılmaların yaşandığı pandemiden bu yana imalat sanayi üretimimiz düşük teknolojide yüzde 9,6; orta-düşük teknolojide yüzde 27,7; orta-yüksek teknolojide 47,9; yüksek teknolojide ise yüzde 87,5 arttı. Ticari araç, otobüs, beyaz eşya, güneş paneli, çelik, ferrokrom, ahşap levha ve çimento üretiminde avrupa’da lideriz. Alüminyum, seramik, plastik mamul, motorlu taşıt ve rüzgâr türbinlerinde avrupa’nın önde gelen üreticileri arasındayız. Yılda 283,7 milyar dolar ihracatla rekor kırdık. Yüksek ve orta-yüksek teknolojili ihracatın payı yüzde 44,2 ile şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı. Bu yılın ilk dokuz ayında ihracatımız savunma ve havacılıkta yüzde 15,6; ana metal ve işlenmiş metallerde yüzde 15,5; kimyevi maddelerde yüzde 13,1; elektrik ve elektronikte yüzde 11,6; makinede yüzde 4,1 yükseldi.

Ar-ge teşvikleri ile güçlü teknoloji ekosistemi: kapsamlı ar-ge teşviklerimizle tüm sektörlere uzanan güçlü bir teknoloji ekosistemi oluşturduk. 2002’den bu yana türkiye’nin ar-ge harcamalarını yıllık 1,2 milyar dolardan 24,8 milyar dolara yükselttik. Ar-ge harcamalarımızın millî gelirimizdeki payını binde beş seviyesinden yüzde 1,55’e çıkardık. Özel sektör ar-ge harcamalarını 45 misli artışla 16 milyar dolara ulaştırdık. 2002’de 29 bin olan tam zaman eşdeğer ar-ge personeli sayımız 318 bine yükseldi. Bu dönemde oecd ülkeleri arasında ar-ge personelini en çok artıran ülkeyiz. Sayılarını 115’e çıkardığımız teknoparklarda girişim sayımız son bir yılda 2 bine yakın artışla 13 bin 837’ye, bu girişimlerde istihdam 12 bin artışla 136 bine ulaştı. Desteklediğimiz bin 362 ar-ge ve 348 tasarım merkezinde 56 bin 947 fikri mülkiyet tescillendi. Ar-ge teşviklerimizden yararlanan proje sayısı 247 bine erişti. Ar-ge faaliyetlerine vergi teşviğimiz 2025’te yüzde 59,5 artışla 169 milyar lirayı aştı.

Teknoloji yatırımlarının cazibe merkezi: türkiye’yi yüksek teknoloji yatırımları için cazibe merkezi haline getirdik. Devlet teşviklerinden yararlanan imalat sanayi yatırımlarında yüksek ve orta-yüksek teknolojili sektörlerin payı, 2002’de yüzde 19 iken bu yıl yüzde 47’ye erişti. Hıt-30 yüksek teknoloji yatırım programıyla ülkemize ileri teknolojide kazanımlar sağlayacak yatırımlara etkin teşvikler sunuyoruz. Batarya, elektrikli araç, güneş hücresi, rüzgâr türbinleri, çip, savunma teknolojileri, veri merkezleri, yapay zekâ, endüstriyel robotik üretimine ve büyük ölçekli ar-ge merkezi kurulumuna yönelik çağrılarımızla türkiye’nin ileri teknoloji üretim gücünü yükseltiyoruz. Merkez bankamızın yatırım taahhütlü avans kredisi programımıza ayırdığı kaynağı 500 milyar liradan 750 milyar liraya çıkardık. Programın kapsamını 310 yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürün, 272 teknoloji alanı ve 36 kritik ham maddeye yönelik 1 milyar liranın üzerindeki yatırımları içerecek şekilde genişlettik. Teşvik belgeli imalat sanayi yatırımlarını hızlandırmak amacıyla yatırım tutarı 100 milyon liranın üzerinde olan projelere yönelik yeni bir finansman penceresi açtık.

Teknoloji hamlesi programı: yatırımın stratejik niteliği, ilerleme düzeyi, osb ve endüstri bölgelerinde gerçekleştirilmesi ve yatırımcının ar-ge faaliyetleri gibi kriterleri önceliklendirerek projelere uygun maliyetli finansman sağlıyoruz. Programla bugüne kadar toplam yatırım tutarı 613 milyar lirayı aşan 168 projenin önünü açtık. Teknoloji hamlesi programıyla ar-ge ve yatırım büyüklüğü 192 milyar lira olan 213 projeyi destekledik. Bu yıl ileri malzeme teknolojileri ve kritik hammaddeler ile biyoteknoloji ve sürdürülebilir yaşam teknolojileri çağrılarına 26 milyar lira büyüklüğünde 77 proje başvurusu aldık.

130 binden fazla togg yollara çıktı: son bir yılda 55 bin, bugüne kadar 130 binden fazla togg yollara çıktı. 2027 yılında t6x modelinin üretime başlamasıyla togg’un kullanıcı kitlesinin daha da genişlemesini hedefliyoruz. Sunduğumuz desteklerle ülke genelinde elektrikli araç şarj bağlantısı sayısını 48 bin 900’e ulaştırdık. Kalp-akciğer makinesinden yapay zekâ destekli yoğun bakım monitörüne, saatte 250 kilometre hıza sahip elektrikli trenden seviye 4 otonom otobüse, endüstriyel robottan sivil helikoptere artık her alanda teknoloji üreten bir ülkeyiz.

Millî modüler nükleer reaktör programı: rekabet öncesi iş birliği programımızla ar-ge ekosistemimizin kabiliyetlerini ortak hedeflerde buluşturuyoruz. Beyaz eşya ve otomotive yönelik özgün mikrodenetleyici, izolasyon çipi ve sürücü çiplerinin tasarımını yerlileştirdik. Yakın yörünge uydularında yer gözlem ve uzaktan algılama uygulamaları geliştiriyoruz. Yapay zekâ destekli yerli navigasyon uygulamamızı önümüzdeki yıl hayata geçireceğiz. Millî modüler nükleer reaktör programında ilk prototipimiz 2030 yılında üretime hazır hale gelecek. Türkçe yapay zekâ dil modellerinin sağlık, finans, hukuk ve haberleşme sektörlerine yönelik uygulamalarını hayata geçiriyoruz.

Millî teknoloji hamlemiz yükseliyor: güçlü ar-ge ve inovasyon altyapımızla millî teknoloji hamlemiz yükseliyor. Bu yıl, tübitak programlarında 190 üniversite ve 3 bin 400 firmanın 11 bin 825 projesine 15,5 milyar lira katkı sağlıyoruz. Üniversitelerin araştırma projelerinde 22 bin 300 bursiyeri destekledik. 6550 sayılı kanun kapsamında bugüne kadar 10,8 milyar lira kaynak sağladığımız 12 ulusal araştırma altyapısı; 826 kişiyle, biyotıp ve genom, ileri malzemeler, mems, astrofizik, güneş enerjisi, raylı sistemler, deniz hukuku ve finans teknolojilerinde nitelikli çalışmalar gerçekleştiriyor. Ar-ge projeleriyle geliştirilen ürünlerin teknolojik niteliğini tescillemek ve kamu alımlarında kullanımını yaygınlaştırmak amacıyla 500’e yakın ürün için teknolojik ürün belgesi düzenledik. Kümelenme destek programımızla nükleer sanayi, siber güvenlik, biyoteknoloji, sağlık teknolojileri, mobilite, ileri malzemeler, oyun teknolojileri, rüzgâr enerjisi, 6g haberleşme teknolojileri, havacılık endüstrisi gibi stratejik alanlarda özel sektörümüzün birlikte iş yapma kültürünü geliştiren bin 54 üyeli 19 kümeyi destekliyoruz.

Çip üretim yetkinliğimizi genişleteceğiz: millî teknoloji hamlemizin örnek projeleri, tübitak enstitülerimizde hayata geçiriliyor. Aesa radarları, arayıcı başlıklar, uydu, 5g ve askerî haberleşme sistemleri için kritik öneme sahip radyo frekans çiplerini tübitak bilgem’de yerli imkânlarla üretiyoruz. İnşasına başladığımız yeni tesisimizle kimlik ve pasaportlardan savunma sanayine, otomotivden beyaz eşyaya pek çok alanda çip üretim yetkinliğimizi genişleteceğiz. Millî hava trafik yönetim sistemimiz; ankara, atatürk, trabzon ve şam havalimanlarında hizmete girdi. Yerli ve açık kaynaklı işletim sistemi pardus’un indirme sayısı 3,7 milyona erişti.

800 beygir gücündeki yerli hidrojen motorumuzu ürettik: hidrojen depolama ve yakıt pili geliştirme çalışmaları tübitak mam’da tamamlanan 800 kilometrelik menzilli ticari kamyon platformu, önümüzdeki yıl yollara çıkacak. Tübitak rute tarafından geliştirilen bin 200 beygir gücünde yerli motorla donatılan türasaş de10000 lokomotifinin ilk ihracatını gerçekleştirdik. Sıfır emisyonlu millî lokomotifimizde kullanılacak 800 beygir gücündeki yerli hidrojen motorumuzu ürettik. Yerli sinyalizasyon sistemlerimizin kullanıldığı demiryolu ağını bin kilometrenin üzerine çıkardık.

Batarya test ve ar-ge merkezi: batarya test ve ar-ge merkezi’mizde gerçekleştirdiğimiz yeni yatırımla batarya hücresinden paketine kadar tüm elektriksel testleri uçtan uca yerli imkânlarla yapabilir hale geliyoruz. Botaş doğal gaz hatlarının güvenlik kontrollerini yapacak yerli robotu geliştirdik. En az 5 kübitlik kuantum işlemci prototipini yerli imkânlarla tasarlayıp üreterek bu alanda kritik bir ar-ge ve üretim altyapısını ülkemize kazandıracağız. Elektrik şebekelerimizin güç kalitesini yüksek hassasiyetle izlemek üzere geliştirdiğimiz ve ülke genelinde 2 bin noktaya kurduğumuz güç kalitesi analizörüyle kritik enerji altyapımızda güvenilir bir izleme kabiliyeti oluşturduk.

Bilimsel kapasite: bilim, ar-ge ve inovasyonda büyüyen kapasitemiz, fikri mülkiyet alanındaki yükselişimize ivme kazandırıyor. 2002’de yaklaşık 9 bin olan bilimsel yayın sayısı ile dünyada 22’nci sıradaydık. Geçtiğimiz yıl yayın sayımız 66 bine yükseldi, 13’üncü olduk. 2002’den bu yana, en fazla atıf alan yüzde 25’lik dilimdeki dergilerde yayımlanan ülkemiz adresli yayın sayısını 14 kat artırdık. Elektronik kaynaklar ulusal akademik lisansı (ekual) ile 3 milyon araştırmacıya hizmet sunuyoruz. Geçtiğimiz yıl yerli patent başvuru sayısını yüzde 12 artışla 11 bin 394’e, yerli patent tescil sayısını ise yüzde 10’luk artışla 3 bin 738’e yükselttik. Yerli patent başvurularında dünyada 10'uncu, marka başvurularında 6'ncı, tasarımda 3'üncü sıradayız. Acil patent araştırma hizmetiyle patent başvurularında araştırma raporu düzenleme süresini 30 güne kadar indirdik. “İlk patentim” uygulamasıyla ilk kez patent başvurusu yapan kobi’ler için yüzde 75 indirimli hizmet sunuyoruz. Bu yıl türkpatent aracılığıyla 30 bini aşkın sertifikalı eğitim verdik.

Yeşil dönüşüm yatırımları: iklim değişikliği ve yeşil dönüşüm alanında yatırımlarla sürdürülebilir üretimi güvence altına alıyoruz. Yeşil dönüşüm programıyla sera gazı emisyonlarının önlenmesi, enerji ve ham madde verimliliği ile atıkların azaltılması odaklı 8,7 milyar lira yatırım büyüklüğüne sahip 20 projeyi destekledik; 160 milyar lira büyüklüğe sahip 159 projenin değerlendirmesini bu yıl tamamlayacağız. Son bir yılda akademi ve özel sektörün yeşil teknolojiler geliştirmesine dönük 2 bin 189 ar-ge projesine ve 2 bin 305 bilim insanına 5,3 milyar lira tübitak katkısı sunduk. Dünya bankası iş birliğinde yürüttüğümüz türkiye yeşil sanayi projesi’nde; kosgeb desteğiyle bin 987 kobi’nin çatısında 540 megavatlık güneş enerjisi kurulumu sağladık. Tübitak desteğiyle bin 200 firma için yeşil dönüşüm yol haritası hazırlanmasını temin ettik. 250 milyon avro bütçeli türkiye organize sanayi bölgeleri projesi’yle yeşil dönüşüm odaklı 42 yatırımı hayata geçiriyoruz. 34 organize sanayi bölgemizi “yeşil osb” olarak tescilledik. Türkiye sosyal kapsayıcı yeşil geçiş (sogreen) projesiyle bu yıl sonuna kadar 2,9 milyar lira finansman sağlayacağız. İslam kalkınma bankasıyla 250 milyon dolarlık sürdürülebilir organize sanayi bölgeleri projesi’nin finansman anlaşmasını yaptık. İklim yatırım fonu tarafından ülkemize 250 milyon dolarlık düşük maliyetli finansman sağladık. Cumhurbaşkanlığımızın himayesinde gerçekleştirdiğimiz 16 kutup bilim seferinde 314 bilim insanımız 217 araştırma projesi gerçekleştirdi.

Dijital dönüşüm: dijital dönüşümle sanayimizin rekabet gücünü yükseltiyoruz. Dijital dönüşüm programıyla modernizasyon, robotik, veri yönetimi ve verimlilik odaklı 13 milyar liralık 42 projeyi destekledik; 10 milyar liralık 40 projenin değerlendirmesini bu yıl tamamlayacağız. Avrupa imar ve kalkınma bankası iş birliğiyle kobi dijital dönüşüm programında 309 kobi’nin 4 milyar 273 milyon liralık projesini 20 puan kredi finansman katkısı ve kgf kefaletiyle destekliyoruz. Son bir yılda dijital avrupa programında ülkemizden 52 kuruluş 10 projede 7,3 milyon avroluk hibe kazandı. Avrupa dijital inovasyon merkezleri ağına ülkemizden 3 konsorsiyum daha katıldı. Girişimci bilgi sistemiyle 4 milyonu aşkın girişimi izleyerek sektörlerimizin nabzını tutuyor, sanayi politikalarımızı veriye dayalı geliştiriyoruz. Desteklerimizin etki değerlendirme çalışmalarını yürütüyor, sonuçları kamuoyuyla paylaşıyoruz. 12 model fabrikamızda 5 binden fazla işletmeye yalın üretim ve dijital dönüşüm desteği verdik. Yeşil ve dijital dönüşüm programlarındaki yatırımlara, yeni devreye aldığımız dünya bankası iş birliğiyle 485 milyon dolar uygun koşullu finansman sağlıyoruz.

Yapay zekâda öncü ülkeler arasında: türkiye yapay zekâda öncü ülkeler arasında yerini alıyor. Ulusal süper bilgisayar altyapımızdaki yüksek hesaplama kapasitesinden bugüne dek 9 bin araştırmacımız yararlandı. 54 kübit işlemci gücüne sahip kuantum bilgisayarımızı 2027’de devreye alacağız. Dijital avrupa eurohpc ortak girişimiyle araştırmacılarımız ve girişimlerimiz, avrupa’nın önde gelen süper bilgisayarlarında 100 milyon dolar değerinde hesaplama kapasitesinden ücretsiz faydalandı. Eğitim ve yarışma programlarımızla şimdiye dek 82 bin üniversite öğrencisine yapay zekâ yetkinlikleri kazandırdık. Teknogirişimlerin yapay zekâ araçlarına erişimi için 5 milyon liraya kadar faizsiz finansman sunuyoruz.

Türkiye yapay zekâ eylem planı: 2026–2030 türkiye yapay zekâ eylem planımızı açıkladık. İlk iki yılda en az 5 milyon vatandaşımıza yapay zekâ okuryazarlığı eğitimi vereceğiz. 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı ve 100 bin yapay zekâ uygulama profesyoneli yetiştireceğiz. En az 2 bin kamu veri setini ulusal veri kütüphanesi’nde erişime açacağız. Veri merkezlerimizin toplam kurulu gücünü en az 1 gigavata ulaştıracağız. Veri merkezi ve bulut bilişim altyapılarında en az 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımının gerçekleşmesini sağlayacağız. Bu doğrultuda son bir yılda yaklaşık 300 megavatlık yatırımı harekete geçirdik. Toplumumuzun hafızasını, değer dünyasını ve dilimizin zenginliğini yansıtan bilge dil modeliyle, yapay zekâ çözümlerinin geliştirilmesini ve farklı sektörlerde yaygınlaşmasını sağlayacağız.

Savunma sanayisinde devrim yaptık: savunma sanayisinde devrim yaptık. 4 binden fazla şirket ve araştırma kurumunda 100 binden fazla çalışanla dev bir savunma sanayi gücüne sahibiz. 2002’de 248 milyon dolar olan savunma ve havacılık ihracatımız geçtiğimiz yıl 10 milyar doları aştı.

2002 yılından bugüne savunma sanayisinde bin 203 yatırım için teşvik belgesi düzenledik. 668 milyar lira yatırımın önünü açtık. 28 bin çalışanın istihdam edildiği 80 ar-ge ve tasarım merkezi’ne 2025 yılında 71 milyar lira destek sağladık. Teknoparklarımızda savunma sanayisinde 352 firmamız 7 bin 350 araştırmacıyla teknoloji geliştirmeye devam ediyor. 2002’den bu yana, tübitak burs ve destekleriyle 2 bin 283 savunma sanayi projesine ve 4 bin 449 bilim insanı ile gencimize 65 milyar lira katkı sunduk.

Yerli ve millî versiyonlar: geliştirdiğimiz gökdoğan ve bozdoğan füzeleri ile siha’larımıza hava-hava angajman kabiliyeti kazandıran dünyadaki ilk ülke olduk. Yakın hava savunma füzemiz göksur’un deniz ve kara platformlarından atışlarını başarıyla gerçekleştirdik. Çelik kubbe’de uzun menzilli hava savunma sistemi siper-2’nin seri üretimine önümüzdeki yıl başlayacağız. Isıl pil üretim kapasitemizi geçtiğimiz yıl iki katına çıkardık. Millî torpidomuz akya'nın ay ve preveze sınıfı denizaltılarımıza entegrasyonunu tamamladık. Mavi vatan’ın güvenliğine destek veren yelkovan elektronik destek sistemimizi, açık deniz karakol gemilerimize entegre ederek türk deniz kuvvetleri envanterine dahil ettik. Türk silahlı kuvvetleri’ne cephede üstünlük sağlayan iha’lara ve savaş uçaklarına yönelik elektronik harp ve destek sistemlerini, beşinci nesil savaş uçağımız kaan’ın uçuş ve görev yönetim platformu, pilotların uçuş esnasındaki solunumunu sağlayan yaşam destek sistemi, yakıt güvenlik sistemi ve uçak motorunun ileri malzeme süperalaşım teknolojilerini, geçmişte yurt dışından tedarik edilen seyir füzeleri ve güdüm kitlerinin daha etkin yerli ve millî versiyonlarını, uzun menzilli hava savunma sistemleri radarlarının görüş mesafesini artıran vakum tüplerini, millî füze ve mühimmatlarımızın ısıl pil, piroteknik bileşenler, güdüm, konumlama ve hedef algılama sistemlerini tübitak enstitülerinde geliştiriyor ve üretiyoruz.

Millî uzay programı: uzay teknolojilerinde yetkinliğimizi artırıyor, bağımsızlığımızı güçlendiriyoruz. 20 ar-ge merkezinde ve teknoparklarımızdaki 310 girişimde 24 bini aşkın araştırmacının uzay alanında istihdamını destekliyoruz. Millî uzay programı ile birlikte uzay ve havacılık alanında 40 binden fazla bilim insanı, araştırmacı ve gencimizin yer aldığı projelere katkı sunduk. Uydularımızı kendi roketlerimizle uzaya fırlatmaya hazırlanıyoruz. Somali’de inşasını sürdürdüğümüz uzay limanı ile türkiye’nin uzaya bağımsız erişiminin önünü açacak, küresel uzay ekonomisinden daha fazla pay alacağız. Uydulardaki bilgi birikimimizi değerlendirerek ay uzay aracımızı yüzde 87 yerlilikle ürettik. Görev süresince güneş rüzgârlarının ay yüzeyiyle etkileşimini, ay yüzeyindeki suyun oluşum mekanizmalarını, ay’ın manyetik alanlarını ve yüzeyin ısıl özelliklerini inceleyecek aracımızı 2027’nin ilk aylarında uzaya gönderecek, ay yörüngesine ve nihayetinde ay’a ulaştıracağız. Kendi ay görevini gerçekleştiren 9’uncu ülke olacağız. Geniş alanları görüntüleme ve aynı bölgeden sık aralıklarla veri toplama kabiliyetine sahip yer gözlem uydu takımımızın üyeleri imece-2’yi 2027’de, imece-3’ü 2028’de uzaya göndereceğiz.

77. Uluslararası uzay kongresi: yüksek hızlı veri iletim kapasitesi ve esnek kapsama özelliklerine sahip türksat 7a uydumuzun çalışmalarına başladık. Millî uzay programımızın hedeflerinden bölgesel konumlama ve zamanlama sisteminin ihtiyaç duyduğu yüksek hassasiyetli zaman ve frekans altyapısını sağlayacak rubidyum tabanlı yerli atomik saatimizi uzaya gönderdik. 77. Uluslararası uzay kongresi’nde 113 ülkeden 19 bine yakın katılımcıyı antalya’da buluşturduk. Ülkemizden kabul edilen 674 bilimsel bildiri özetiyle bu yıl kongre tarihinin rekorunu kırdık. Kongre tarihinde bir ilk olan uzayın barışçıl, güvenli ve sürdürülebilir geleceği için 21 ülkeden 32 temsilcinin desteğiyle kabul edilen antalya deklarasyonu'na türkiye olarak öncülük ettik.

Yatırım teşvikleri: desteklerimizle yatırımları hızlandırıyor, istihdamı artırıyoruz. Teşvik ettiğimiz ve son bir yılda tamamlanan 1 trilyon 263 milyar lira tutarında 10 bin 285 yatırım projesiyle rekor kırdık, 231 bin 685 istihdam oluşturduk. Aynı dönemde sunduğumuz teşviklerle 1 trilyon 205 milyar lira yeni yatırımın ve 140 bin istihdamın önünü açtık. Savunma, mobilite, sağlık, petrokimya, enerji teknolojileri gibi alanlarda 52 milyar dolar büyüklüğünde 83 stratejik yatırıma proje bazlı destek sunduk. Bu projeler tamamlandığında cari dengemize yılda 47 milyar dolar katkı sağlayacak. Yatırım ortamını iyileştirme koordinasyon kurulu’nda özel sektörle yakın iş birliği içinde çalışıyoruz. Ülkemizin uluslararası yatırımlar, küresel şirketlerin bölgesel yönetim ve transit ticaret faaliyetleri için cazibesini artıracak yeni düzenlemeleri meclisimizin desteğiyle hayata geçirdik. İmalat sanayisinde kurumlar vergisini yüzde 12,5’e indirdik. Haziran 2025’ten bu yana uyguladığımız yeni teşvik sisteminde seçici programlara başvuruların oranı yüzde 12’den yüzde 32’ye yükseldi. Teknoloji hamlesi, stratejik hamle ve yerel kalkınma hamlesi’nden müteşekkil türkiye yüzyılı kalkınma hamlesi programı’na aldığımız 678 milyar liralık bin 269 proje başvurusu sanayide yüksek katma değer odaklı dönüşüm hedeflerine ilerlemekte olduğumuzu gösteriyor. Aynı dönemde başvurularda altıncı bölge desteği alan illerimizin istihdamdaki payı yüzde 23’e ulaştı. Teşviklerimiz bölgeler arası gelişmişlik farklarının azalmasına katkı sunuyor.

Planlı sanayileşme yatırımları: planlı sanayileşme yatırımları ile üretimi ülke sathına daha dengeli biçimde yayıyoruz. Son bir yılda 6 organize sanayi bölgesi, 7 endüstri bölgesi, 19 yatırım alanı ilan ettik. Müteşebbislerimize 70 bin hektar ilave yatırım alanı sağladık. Bakanlığımızın destekleriyle bu yıl tamamlanacak 13 osb ve 4 sanayi sitesi projesi 30 bin istihdamın önünü açacak. 2027 yılı bütçemizde osb, endüstri bölgesi ve sanayi sitesi projelerine 53 milyar lira kaynak sağlayacağız. Osb’lerdeki sanayi alanlarını çevrimiçi platformda her ay ilan ettiğimiz uygulamayla, ekim 2024’ten bu yana 252 osb’de 9 bin 500 yatırımcı başvurusu aldık. 23 milyon metrekare büyüklüğünde yatırım alanını bin 472 sanayicimize tahsis ettik. Osb’lerde atıl yatırım yeri kalmaması için rehberlik ve denetim faaliyetlerimizi etkin şekilde sürdürüyoruz. Hazırladığımız sanayi alanları master planı’yla samsun-mersin, sivas-ığdır, mersin-şırnak ve trabzon-şırnak sanayi gelişim koridorları oluşturacak, planlı sanayi alanlarımızın büyüklüğünü 350 bin hektara çıkaracağız. Sanayi tesislerimizin yoğunluğunu marmara’dan anadolu’ya daha dengeli biçimde yayacağız. Sanayi bölgelerimizin demiryollarıyla limanlara bağlantısını sağlayacak; kalkınma yolu, zengezur koridoru ve kuzey marmara geçişiyle uluslararası pazarlara erişimini hızlandıracağız. Osb’lerde devam eden yatırımlarımızın yüzde 24’ü çevre projelerinden oluşuyor. Ergene havzası koruma eylem planı’nda hizmete aldığımız 6 atık su arıtma tesisi, altyapı ve derin deşarj kolektör hattı için 22 milyar lira kaynak aktardık. 2027’de eylem planı kapsamındaki tüm yatırımları sonuçlandıracağız.

Deprem bölgesini yeniden ayağa kaldırdık: yürüttüğümüz çalışmalarla deprem bölgesini yeniden ayağa kaldırdık. Depremden etkilenen 78 bin 839 işletmenin kosgeb eliyle 54 milyar 360 milyon lira finansmana erişimini sağladık. Deprem bölgesinde yüksek düzeyde teşvik uyguladığımız 65 ilçede 480 milyar liralık yatırımın ve 76 bin 738 istihdamın önünü açtık. 11 ilde organize sanayi bölgelerimize ve sanayi sitelerimize bu yıl 19,5 milyar lira kaynak ayırıyoruz. Bu yıl kahramanmaraş, malatya, gaziantep ve hatay’da bin 456 iş yerini daha hizmete sunuyoruz. Önümüzdeki yıl ise deprem bölgesinde bin 300’den fazla iş yerinin daha inşasını tamamlayacağız.

Yerel kalkınma hamlesi: yurdumuzun her köşesini kalkınma yolculuğumuza ortak ediyoruz. Yerel kalkınma hamlesi teşvik programında kalkınma ajanslarımızla bölgesel kalkınma aklı ile özel sektör yatırımlarına yön veriyor, her şehrimizin özgün potansiyelini harekete geçiriyoruz.

Örneğin; artvin'de tıbbi aromatik bitkilerden katma değerli ürünlere, eskişehir’de havacılık sektörüne yönelik parçalara, ısparta’da gül ve diğer tıbbi aromatik bitki özlerinden kozmetik ürünlerine, kırklareli’nde yüksek ekonomik değere sahip endüstriyel süt ürünlerine, kütahya’da teknik seramiğe, samsun'da silah sistemleri ve mühimmata, sivas'ta optik malzemeye, şırnak’ta yer fıstığı ürünlerine, trabzon'da su ürünlerine yönelik üretim yatırımlarına odaklanıyoruz. Programın 2025 çağrısında 185 milyar lira büyüklüğünde 303 projeye destek sunuyoruz. 2026 çağrısında yapılan 446 milyar lira büyüklüğünde 816 proje başvurusu programa yoğun ilginin göstergesi. Türkiye’nin batısında ne varsa doğusunda, kuzeyinde ne varsa güneyinde de o olacak anlayışıyla hayata geçirdiğimiz projeler sayesinde bölgeler arası gelişmişlik farklarını azalttık. Cazibe merkezleri, sosyal gelişmeyi destekleme, üreten şehirler programları ve diğer desteklerimizle kalkınma ajanslarımız aracılığıyla bugüne kadar 29 bin 621 projeye 146 milyar lira katkı sağladık. 236 milyar lira kaynağı harekete geçirdik. Kalkınma odaklı projeler için 1,2 milyar avroluk uluslararası finansmanı ülkemize kazandırdık. Gap, dap, kop ve dokap bölge kalkınma idarelerimiz eliyle tarıma dayalı sanayi, sulamada verimlilik, kültür ve turizm, kırsal kalkınma odaklı 6 bin 199 projeye 2014’ten bu yana 62,6 milyar lira destek sağladık. 76 milyar liralık yatırım hacmi oluşturduk. Çalışan ve üreten gençler programıyla 109 projeye 4,2 milyar lira kaynak aktardık; 6 bin 107’si kadın olmak üzere 9 bin 825 doğrudan istihdam sağladık. Van, muş ve bitlis’te hayata geçirdiğimiz projelerle tekstil ve hazır giyim sektöründe kümelenme oluşturduk, istihdamı 18 binin üzerine taşıdık. Hakkari’ye kazandırdığımız kış turizmi tesisleri yılda 150 bin yerli ve yabancı ziyaretçi ağırlıyor. Türkiye pamuğunun yüzde 60’ını üreten güneydoğu’da, gap bölge kalkınma idaresi öncülüğünde ve uluslararası better cotton fonu desteğiyle 2021’de başlattığımız iyi pamuk projesi, şanlıurfa ve diyarbakır’da 2 bin 118 çiftçiye ve 446 bin dekara ulaştı. Çiftçilerimiz ürünlerini dünya pazarlarında artık “lisanslı iyi pamuk” olarak satabiliyor. Yaylalarımızda arıcılığı yaygınlaştırdık. 2002 yılında 173 bin olan kovan sayısı şimdi 1 milyonu aştı. Yatırımlarımızla kars’ı bir turizm şehri haline getirdik. Şehrimize kazandırdığımız tematik peynir müzesinde geçtiğimiz yıl 102 bin ziyaretçi ağırladık.

Terörsüz türkiye hedefi: terörsüz türkiye hedefimizde menzile ulaştığımızda ülke sathında toprağımızın her bir karışı yeni yatırımlarla bereketlenecek, üretimle kalkınacak. Anadoludakiler projemizle anadolu’nun zengin kültürel mirasını gelecek nesillere taşıyor, üreticilerimizin markalaşmasını ve pazarlara erişimini destekliyoruz. Şehirlerimizin tarihi, kültürel ve yöresel değerlerini yansıtan bin 912 coğrafi işaretle dünyada 2’nci sıradayız. Son üç yılda ab tescilli coğrafi işaret sayımızı 18'den 46'ya çıkardık.

Girişimcilik, kobi’ler ve istihdam: teknoloji girişimciliği ile türkiye’ye yeni başarı hikâyeleri kazandırıyoruz. Teknoloji girişimlerimize yapılan sermaye yatırımları kamu kaynaklarının kaldıraç etkisiyle son beş yılda on misline yükselerek 5,7 milyar dolara erişti. Tübitak bireysel genç girişimci desteğimiz ile bugüne kadar 2 bin 750’yi aşkın teknoloji girişimi kurulmasını sağladık. 114 go girişim ofisi ve kosgeb desteğiyle kurulan 47 teknoloji merkezi’nde 5 bin 150’den fazla teknogirişimi büyütüyoruz. Deneyimli teknoparklarımızla anadolu şehirlerimizde girişim ofisleri kuruyoruz. Örneğin; teknopark izmir ile tunceli’de, odtü teknokent ile kilis’te, gebze osb teknopark ile ardahan’da, boğaziçi teknopark ile batman’da, dijitalpark teknokent ile bayburt’ta girişimcilerimizin hayallerini gerçeğe dönüştürecekleri kapılar açıyoruz. Sağlayacağımız kaynaklarla girişim sermayesi ekosistemine biyoteknoloji ve yapay zekâ gibi alanlarda bir milyar dolardan fazla ilave likidite sağlamayı hedefliyoruz.

Terminal istanbul projesi: türkiye tech visa programıyla 99 ülkeden 6 bine yakın teknoloji profesyonelini ve 70 girişimi türkiye’ye çekmeyi başardık. Atatürk havalimanı terminal binalarında, "terminal istanbul" markasıyla kurduğumuz dünyanın en büyük girişimcilik merkezinin ilk etabını devreye aldık. 'Dijital şirket' uygulamasıyla, teknoloji girişimlerinin kuruluş süreçlerinin tümüyle dijital platform üzerinden yönetilmesini sağlayacak ve şirketleşme süreçlerini kolaylaştıracağız. Teknogirişim rozetiyle 2 binden fazla teknoloji girişimimizin kamu desteklerine, yatırım ve finansman imkânlarına erişimini kolaylaştırdık.

Kobi destekleri: kosgeb’le, kalkınmamızın lokomotifi kobi’lerimizi geleceğe hazırlıyoruz. Kosgeb eliyle son bir yılda 52 bin 47 kobi’mize 69 milyar 359 milyon lira finansman sağladık. Kobi’lerimizin ihtiyaçlarını yerinde tespit etmek üzere çalışma arkadaşlarımız 140 bin işletme ziyareti gerçekleştirdi. 87 bin 241 kişiye çevrimiçi girişimcilik eğitimi verdik, 81 ildeki seçmelerle bin 718 yeni girişime 2 milyar 620 milyon lira destek olduk. Ölçek büyütme ve verimlilik hedefiyle kapasite geliştirme programımızla 2 bin 111 işletmemizin 26 milyar 416 milyon liralık yatırımını destekledik. Küresel rekabetçilik programıyla da 62 işletmemizin 2 milyar 66 milyon liralık yatırım projesinin önünü açtık.

İstihdamı koruyor, dayanıklılığı artırıyoruz: imalat sanayimizde istihdamı koruyor, dayanıklılığı artırıyoruz. Devreye aldığımız programlarda uygun koşullu finansmana erişimi kolaylaştırıyor, emek-yoğun sektörlerimizin rekabetçiliğini sürdürmesini hedefliyoruz. Yıl başından bu yana imalat sanayinde kayıtlı istihdamı 79 bin artırdık. Bu yıl imalat sanayine 150 milyar lira kefalet desteği ile 250 milyar lira uygun koşullu işletme sermayesi finansmanı sağlıyoruz. İstihdamını koruyan firmalar için yıllık 37 puan finansman maliyetinin 12 puanını bakanlık olarak karşılıyoruz. Hazır giyim, tekstil, deri ve mobilya sektörlerinde istihdamını koruyan firmalarımızda çalışan başına aylık 3 bin 500 lira destek veriyoruz. 1 milyon 197 bin emekçimizin istihdam edildiği bu sektörlerde 2026’da istihdamı yüzde yüz koruduk. Sunduğumuz destekler firmalarımızın ar-ge, tasarım, inovasyon, markalaşma, dijital ve yeşil dönüşüm yatırımlarına daha fazla kaynak ayırmasını sağlıyor, türk sanayinin rekabet gücünü yükseltiyor.

Dev insan kaynağı: türkiye yüzyılı'nı inşa edecek beşerî sermayemize yatırım yapmaya devam ediyoruz. Bu yıl 91 bin 431 bilim insanı ve öğrencimize tübitak eliyle 6 milyar 400 milyon lira destek oluyoruz. Uluslararası lider ve genç araştırmacılar programları ile ülkemize gelen 336 bilim insanının projelerinde bugüne dek bin 596 genç bilim insanımız görev aldı. Son 5 yılda yurt dışından bin 86 araştırmacının çalışmalarını ülkemizde sürdürmesini sağladık. Stajyer araştırmacı burs programıyla yaklaşık 12 bin üniversite öğrencisine araştırma yetkinliği kazandırdık. Sektör kampüste programı’nda bin 200’den fazla ders açarak 35 binden fazla öğrenciye reel sektör deneyimi kazandırdık. Üniversitelerde 90 millî teknoloji atölyesini hizmete açtık. 81 şehrimizdeki 134 deneyap teknoloji atölyesindeki eğitimlerden faydalanan öğrenci sayımız 65 bine erişti. Bu yıl teknofest güneydoğu’da 730 binden fazla takımda 1 milyon 600 binin üzerinde genç yarıştı. 2026, uluslararası ve bölgesel bilim olimpiyatları’nda en fazla madalya kazandığımız yıl oldu. İftihar kaynağı öğrencilerimiz 11’i altın 78 madalyayı ülkemize getirdi. Bu yıl tübitak araştırma proje yarışmalarında da 89 bin 766 öğrencimizin 52 bin 773 projesiyle katılım rekoru kırdık. Üniversite öğrencileri araştırma projeleri programı’nda 18 bin 751 projede 34 bin 720 öğrenciye destek verdik. Bu yıl yaklaşık 3 milyon popüler bilim kitabı ve 4 milyon bilim dergisini okuyucularımızla buluşturduk. 7’sini bu yıl açtığımız 47 bilim merkezimizde şimdiye dek 22,5 milyon ziyaretçimizi bilimin merak dolu dünyasıyla buluşturduk. Gençlerimiz için 7 bölgemizde 64 bilim kampı düzenledik. Bu yıl ilk mezunlarını veren tübitak fen lisemiz bilim olimpiyatları ve yks sayısal alanda türkiye’nin en başarılı okulu oldu.

Uluslararası iş birlikleri: uluslararası ortaklıklarımız bilim, teknoloji, inovasyon ve sanayi kapasitesini destekliyor, yatırımları büyütüyor. 115 ülke ile imzaladığımız yatırımların karşılıklı teşviki ve korunması (yktk) anlaşmaları ile yatırımcılara güçlü bir hukuki koruma ve öngörülebilir bir yatırım zemini sunuyoruz. Kazakistan ile yktk anlaşmamızı güncelledik, körfez iş birliği konseyi ile müzakereleri tamamladık, birleşik krallık ve endonezya ile müzakerelere devam ediyoruz. Son bir yılda 23 ülke ile 32 uluslararası anlaşma ve mutabakat zaptına imza attık. Uzayın barışçıl kullanımına yönelik artemis mutabakatı’na katıldık. Dünyanın en büyük sivil ar-ge programı ufuk avrupa’da 992 projeyle ülkemize 496 milyon avroluk fon desteği kazandırdık. Rekabetçi sektörler programı ile son bir yılda ankara’da yenilikçi teşhis ve tedavi ürünleri geliştirme merkezi ile kütahya’da dijitalleşme ve kreatif ekosistemin geliştirilmesi projelerinin açılışını yaptık. Uluslararası ar-ge ve inovasyon faaliyetlerine katılım ve imalat sanayinin dijital ve yeşil dönüşümü alanlarında 18,5 milyon avro büyüklüğünde üç projenin daha uygulamasına başladık. Yeşil dönüşüm tecrübesini en az gelişmiş ülkelerle buluşturmayı sağlayacak yeşil sanayileşmeyi kolaylaştırma mekanizması girişimini cop31 başkanlığımızda hayata geçiriyoruz.

Standardizasyon, test ve belgelendirme: etkin piyasa gözetimi ve denetimlerimizle vatandaşlarımızı koruyor, haksız rekabeti önlüyoruz. Ölçü aletlerinin teknik düzenlemelere uygun olarak piyasaya arzı ve kullanımı için bu yıl 1,5 milyon muayene ve 240 bin ani denetim gerçekleştirdik. Yetkilendirdiğimiz bin 929 muayene ve tamir ayar servisi ile 4 onaylanmış kuruluşta denetim yaptık. Tüketicimizi korumak için 5 bin 780 hazır ambalajlı ürünü üreticisinde denetledik. Piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri kapsamında başta asansör, elektrikli ekipmanlar, otomotiv, gaz yakan cihazlar ve makine olmak üzere farklı sanayi ürün gruplarında 45 bin denetim yaptık. Metroloji ve ürün güvenliği denetimlerinde 15 bin 695 uygunsuzluk tespit ettik, 280 farklı ürün için toplatma kararı aldık, 483 milyon lira cezai işlem uyguladık. Türk standardları enstitümüz, standardizasyon, test ve belgelendirme alanındaki yetkinlikleriyle millî teknoloji hamlemize katkı sunuyor. Son bir yılda bin 299 yeni standardı yürürlüğe aldık, standart sayımızı 38 bin 797’ye yükselttik. 170 ayna komitede 3 bin 170 üyemiz aracılığıyla uluslararası standardizasyon çalışmalarına aktif katkı sağlıyoruz. Tse laboratuvarlarında, son bir yılda 120 binden fazla test ve kalibrasyon hizmeti sunduk. İthalat denetimleri kapsamında 251 bin 952 ürünü inceledik. 6 bin 617 ürünün ülkemize girişini önleyerek üreticilerimizi haksız rekabete karşı koruduk, tüketicilerimizin güvenli ve standartlara uygun ürünlere erişimini sağladık. Tehlikeli madde taşımacılığında güvenliği en üst seviyede tutmak için 19 bin 679 araç ve 4 bin 759 tankı muayene ettik. Gıda tedarik zincirini güvence altına almak üzere 2 bin 437 araç için atp uygunluk belgesi düzenledik.

Akkuyu nükleer güç santrali: akkuyu nükleer güç santrali’nde birinci güç ünitesinin devreye alma kontrolleri ile 759 yapının denetimini enstitümüz gerçekleştiriyor. Tesiste bugüne kadar 50 bin denetim yürüttük. Ts en 50600 standartları kapsamında, veri merkezlerinin güvenilirliğini, enerji verimliliğini ve operasyonel dayanıklılığını belgelendiriyoruz. Avrupa birliği’nin sınırda karbon düzenleme mekanizması kapsamında, ihracatçılarımızın ihtiyaç duyduğu karbon emisyonu doğrulama hizmetlerini önümüzdeki yıldan itibaren tse aracılığıyla sunacağız. Sanayicimizin ihtiyaç duyduğu test, analiz ve belgelendirme hizmetlerini tek çatı altında daha hızlı ve etkin şekilde sunmak üzere ankara kalite kampüsümüze taşınmaya başladık.

Tüba ile bilim insanları destekleniyor: tüba bilim insanlarımızı destekliyor, türkiye’nin bilim dünyasındaki etkinliğini artırıyor. Son bir yılda uluslararası tüba akademi ödülleriyle 2, teknofest doktora bilim ödülleriyle 15, üstün başarılı genç bilim insanı ödüllendirme programıyla 28 bilim insanının başarılarını ödüllendirdik. Bilimsel telif eser ödüllerimizle de 8 eserin bilim dünyasına katkısını takdir ettik. Tüba üyesi bilim insanlarımız üniversitelerimizde 70 bilimsel konferans icra etti. Türk-islam bilim kültür mirası projemizde bu yıl 14 eser yayımlıyoruz. 2027 dünya bilim forumu’na cumhurbaşkanlığı himayelerinde ev sahipliği yapacağız.

Tbmm plan ve bütçe komisyonu, ak parti samsun milletvekili mehmet muş başkanlığında toplandı.

Kaynak: T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı — 02.11.2026